ONKA YORUBA

Subject : Yoruba

 

Class : Jss 2

 

Term : Second Term

 

Week : Week 1

 

Topic : Ooka Yoruba

 

 

 

OSE KIN-IN-NI

ONKA YORUBA (301- 500) DEETI……………………

Gege bi a ti a so seyin pe iyato diedie yoo ba onka 20, 40, 60, ati 80 ni kete ti a kuro lori igba (200).

Fun apeere:

20 okoo

40 oji

60 ota

80 orin

300 ni a n pe ni oodunrun.

400 je irinwo ti 500 maa je eedegbeta

[the_ad id=”40090″]

(600-100)=500. 600 ni a pe ni egbeta (200 x 3).

300 oodunrun

320 okooleloodunrun

340 ojileloodunrun

360 otaleloodunrun

380 orinleloodunrun

400 irinwo

420 okoolerinwo

440 ojilerinwo

460 otalerinwo

480 orinlerinwo

500 eedegbeta

IGBELEWON

1 Ko awon onka wonyi sile 320, 340, 460, 480, 490

2 ko awon onka wonyi sile 330, 350, 370 430, 470.

IWE AKATILEWA

1 Egbe Akomolede ati Asa (2002) Yoruba Eko Ede ati Asa Yoruba iwe keji (J S S2 ) Longman Nig Ltd oju iwe 24-28

 

ASA ISOMOLORUKO

AKOONU

  • OHUN ELO ISOMOLORUKO
  • ETO ISOMOLURUKO
  • EWI ATENUDENU TO JE MO IKOMOJADE

Ebun nla gbaa ni Yoruba ka omo si, won si gba wi pe ko si iru dukia ti Olodumare le fun eniyan ti o bori omo. Nitori idi eyi inu won maa n dun pupo nigba ti Oluwa ba yonu si awon idile kan to fi omo titun ta won loore.

Orisirisi ona ni awon Yoruba n gba so omo loruko. Awon miiran a maa wo sababi, asiko ati igba ti won loyun omo naa titi won fibi sile, boya won wa ninu idunnu tabi isoro nigba ti won loyun re ti o wa se pe nigba ti won bii gbogbo oke isoro won di petele, iru ipo bee a maa han ninu oruko omo bee. Oruko Yoruba a tun maa fi iru esin ti idile tabi ebi kan n sin han. Omiran yoo maa fi ise owo ti won se han.

Ni aye atijo, awon obi mejeeji, iya ati baba ni o ni ase lati so omo won loruko ni ojo kejo ti won ba bi omo naa, sugbon oruko ti baba tabi ebi baba ba fun omo ni won maa n te mo o lara ju. Aro kutukutu ni won maa n so omo loruko tori pe owo ero ni asiko owuro je gege bi asa. Baale ile tabi iyaale ile lo maa n dari eto yii, awon obi omo a file ponti, won a fona roka fun awon alejo won.

Leyin pe won a file ponti, won gbodo to ju awon nnkan apeere kan fun eto isomoloruko gan-an. Awon nnka bii oti, orogbo, obi, aadun, omi, iyo, suga, ireke, ataare, oyin, epo pupa ati awon nnkan miran. Awon ohun elo ni a n pe ni eroja isomoloruko. Won a maa fi oruko ti a n pe eroja kookan ati bi eledaa se seda won se adura fun omo naa. Bi apeere, won le fi aadun se adura fun omo naa gege bi oruko re pe aye omo naa yoo dun kale.

Oniruuru orin ni won maa n ko nibi ayeye isomoloruko ti won yoo si maa ke ewi lorisirisi. Ko si ewi kan pato ti a ko le lo ni iru ayeye yii, to ba sa ti ba inu didun lo, yato si awon bii meloo kan bii oku pipe, iremoje, ekun-iyawo.

Apeere orin to je mo ikomojade

A. Iya abiye o ku ewu o

Ewu ina kii pawodi

Awodi o ku ewu

B. Edumare fun wa lolu omo

Edumare fun wa lolu omo

Olu omo maa n da wa lorun o

Edumare fun wa lolu omo

OHUN ELO ISOMOLORUKO IWURE/ADURA
Odidi ataare lagbaja, wa a dirun, wa a digba
Obi (abata) obi ni biku, obi ni bi arun ki iku maa pa o.
Eja aaro Eja re o, ori leja fi n labu ori re o ni buru
Orogbo orogbo re o, wa gbo wa to
Oti oti ki i ti, oti ki I te omo yii o ni ko ni ti/te
Omi tutu omi re o, ko ni gbodi lara re
Owo ki omo ma rahun owo

 

IGBELEWON

1 Ko ohun elo ismoloruko marun sile

2 Bawo ni won se n lo won nibi isomoloruko.

3. Awon ewi atenudenu wo ni a le lo nibi ayeye ikomojade

ORISIRISI ORUKO

AKOONU: Oruko amutorunwa

Oruko abiso

Oruko abiku

Oruko oriko

Oruko amutorunwa ni oruko eyi ti a n pe omo gege bi ona tabi ipo ti omo gba waye nigba ti won bi.

ORUKO ITUMO

Tiawo/Kehinde akobi ninu awon ibeji(aburo)

Kehinde omo ti a bi tele Taiwo

Idowu omo ti a bi tele awon ibeji

Ige omo ti o ba ese waye

Dada omo ti irun ori re ta koko

Ajayi omo ti o da oju bole nigba ti a bi

Oke omo ti o di ara re sinu apo felefele waye

Olugbodi omo ti ika owo re tabi ika ese re pe mefa

 

ORIKI ABISO: Awon oruko ti o n toka si ipo tabi aaye ti awon obi omo wa nigba ti won bi omo naa.

 

ORUKO ITUMO

Abiodun/Adebodun omo ti a bi ni akoko odun Pataki kan

Babawale/Babatunde omobinrin ti a bi leyin iku baba re agba

Iyabo/Yetunde/Yewande omombinrin ti a bi leyin iku iya re agba

Abiona omobinrin ti iya re bi si oju ona

Abiose/Abosede omo ti a bi ni ojo ose (aiku)

Abiara omo ti oyun re ko ti I han ti baba re fi ku.

 

ORUKO ABIKU: Abiku ni omo ti a bi ti n ku lemlemo. Apeere oruko won ni Enilolobo, Kukoyi, Malomo, Kosoko, Durojaye.

ORUKO IDILE: Awon oruko wonyi ni se pelu, esin tabi ipo ebi ni awujo

ESIN ORUKO

Ifa Awoseeka, Fabunmi, Faleti, Dopemu.

Ogun Ogunbiyi, Ogunleye, ogundiran

Sanponna Babayemi, Obafemi, Anibaba

ORUKO ORIKI: Awon oruko yii je oruko ti a fi n pon eeyan le.

ORUKO OKUNRIN ORUKO OBINRIN

Alani, Ajani, Alabi, Adio, Alao Amoke Ajike, Ayinke, Ajihun, Akanke

Asamu, Ayinla, Ajagbe Adunni, Alake Asake, Ajoke.

IGBELEWON

  1. Ko ohun elo isomoloruko meje sile ki o si salaye bi a se n lo won.
  2. Ko onka lati 400-500.

IWE AKATILEWA

S.Y Adewoyin (2003) New Simplified Yoruba L1 Book Two Copromutt Publisher oju iwe 87-88

EWI ALOHUN AJEMAYEYE

Orisirisii ewi atenudenu ni a ni ni ile Yoruba ti a maa lo nibi ayeye, awon ewi atenudenu yii ko lo n ka. Lara iru awon ewi bayii ni a ti ri Rara, Olele, Oku-pipe, Alamo, Ege, Ekun-Iyawo, Efe, Dadakuada, Etiyeri ati bee bee lo.

Bi orisirisii ayeye se wa bii ayeye igbeyawo, isinku agba, ikomojade, isile, oye jije ati bee bee lo, bee naa ni awon Yoruba ni oniruru ewi ti o ba okookan mu sugbon awon ewi alohun ti a le lo nibi igbeyawo ni a fe gbe yewo.

Bi o tile je pe ekun iyawo gan ni ewi atenudenu ti a ya soto fun aseye igbeyawo, ti o si gbe oruko iyawo lori, awon ewi atenudenu kan wa to je pe ojo ni won, sasa ni ibi ayeye ti won kii ti lo won. Iru awon ewi atenudenu bee ma n waye nibi ayeye igbeyawo bakan naa. Die ninu awon ewi naa ni rara, ege, olele, apepe, obitun, dadakuada ati bolojo.

 

LITIRESO ATENUDENU EYA/AGBEGBE

Rara Oyo

Olele Ijesa

Biripo Ikale/Ilaje

Ekun iyawo Oyo

Bolojo Ye wa(Egbado)

Alamo Ekiti

Adamo Ife

Igbala Egba

Dadakuada igbomina

Orin etiyeri Oyo

Ege/Ariwo Egba

Orin Edi Ile-ife

Obitun Ondo

Apepe Ijebu

IWE AKATILEWA

1 Egbe Akomolede ati Asa (2002) Eko Ede ati Asa Yoruba iwe keji (J S S2 ) Longan Nig Ltd oju iwe123-127.

APAPO IGBELEWON

  1. Ko ohun elo isomoloruko meje sile ki o si salaye bi a se n lo won.
  2. Ko onka lati 400-500.
  3. Ko ohun elo ismoloruko marun sile
  4. Bawo ni won se n lo won nibi isomoloruko.
  5. Awon ewi atenudenu wo ni a le lo nibi ayeye ikomojade
  6. Ko aroko lori bi o se lo isinmi keresimesi.

ISE ASETILEWA

  1. 500 ni A. irinwo B. igba D. oodunrun E. eedegbeta.
  2. Marundinleedegbeta ni A. 95 B. 295 D. 495 E. 395.
  3. Ewi alohun ti o wopo ni Ijebu ni A. Apepe B. Obitun D. ekun iyawo E. rara.
  4. Ewi alohun ti o wopo ni dadakuada ni A. apepe B. Obitun D. Dadakuada E. rara.
  5. Omo ti o doju bole nigba ti a bi ni A. Ajayi B. Dada D. Idowu E. Taye.

APA KEJI

  1. Ko onka lati 400-500.
  2. Ko oruko amutorunwa marun pelu alaye.